Tweede Kamer eist meer openheid over beleggingskosten
Donderdag 31 maart vond opnieuw een rondetafelgesprek over pensioenfondsen plaats in de Tweede Kamer. Aanleiding was de Zembla-uitzending waarin de uitholling van pensioen en vermeend slecht beleggingsbeleid de boventoon voerden. Tijdens de rondetafel stonden beleggingskosten, premiekortingen en governance centraal. De Tweede Kamer vroeg vooral om meer openheid over de beleggingskosten. Syntrus Achmea vindt dat kosten niet in isolement moeten worden bekeken, maar in samenhang met ambitie, risico en rendement.
Uitglijder met gevolgen?
Frits Bosch van Bureau Bosch Asset Consultancy, die Zembla had voorzien van vernietigende cijfers over slecht beleggingsbeleid en uitholling van de pensioenkas in de jaren negentig, gaf ook acte de presence in de Kamer. Hij gaf toe een uitglijder te hebben gemaakt. Toch uitte hij felle kritiek op werkgevers, vakbonden, koepels en de Tweede Kamer. Iedereen heeft volgens hem meegewerkt aan de uitholling van de pensioenkas of een oogje dichtgeknepen tijdens de periode van fikse premiekortingen in de jaren negentig.
De uitspraken van Bosch hebben ondanks de incorrecte cijfers wel degelijk nieuwe gevolgen. Het roept de vraag op, in elk geval bij de Kamerleden, of de premie niet altijd kostendekkend moet zijn. Dus ook in goede tijden. De oud-directeur van de Pensioen- & Verzekeringskamer, Van Dam, gaf aan dat hij met de wetenschap van nu veel strakker op de kostendekkende premie zou hebben gestuurd.
Een ander aspect van het rapport-Bosch dat nasuddert, is dat er weinig transparantie is geweest over de lange periode van premiekortingen. ‘Op 31 maart 2011 wordt de greep in de kas uit de jaren negentig pas bevestigd’, aldus een Kamerlid. Pensioenfondsen zijn niet primair verantwoordelijk geweest voor de premiekortingen. Zij hebben bovendien gehandeld onder politieke druk (risico van afroming overschotten). Het beeld de besturen destijds niet transparant hebben gehandeld en gecommuniceerd achtervolgt de fondsen tot op de dag van vandaag.
Jean Frijns, buitengewoon hoogleraar beleggingsleer aan de VU, voegde een nieuw element aan de discussie toe door te stellen dat niet van jongeren kan worden verwacht dat zij de rekening betalen voor premies die in het verleden te laag hebben gelegen. Hij herhaalde het belang van volledige contracten met expliciete risicotoedeling en de mogelijkheid tot risicodifferentiatie.
Kosten voor beleggingen
De Tweede Kamer eist onder aanvoering van Pieter Omtzigt (CDA) meer transparantie over beleggingskosten voor de deelnemers. Die kosten moeten voor de gehele keten inzichtelijk zijn, dus inclusief custodian en dergelijke. De AFM zal binnenkort een rapport uitbrengen waarin ook zogenaamde ‘verborgen kosten' aan de kaak worden gesteld.
Vanuit de sector werd meegegeven dat communicatie over kosten meerwaarde moet hebben en dat gegevens op waarde geschat moeten kunnen worden. De kosten voor actief en passief beleid lopen bijvoorbeeld sterk uiteen, ook per manager of categorie. Daar kunnen legitieme redenen voor zijn. Toch maken de verschillen het voor deelnemers moeilijk om in te schatten of kosten billijk zijn. Transparantie bieden geeft de deelnemers niet per definitie inzicht.
Frijns herhaalde het pleidooi uit zijn rapport dat pensioenfondsbesturen tegenwicht moeten kunnen bieden aan consultants en vermogensbeheerders. Hij wees met name op de risico’s en kosten die gepaard gaan met samenwerking met investment banks. Zij voelen geen zorgplicht richting pensioenfondsen, omdat zij pensioenfondsen als professionele tegenpartij beschouwen.
Guus Boender gaf namens Ortec aan dat pensioenfondsbestuurders in rap tempo risico- en kostenbewust worden, voor zover dat nog niet het geval was.
Bij de Kamerleden was een onderhuids gevoel te bespeuren dat pensioenfondsen geen openheid van zaken over beleggingskosten lijken te willen geven. Ook op het gebied van adequate communicatie over beleggingskosten ligt er een uitdaging voor de sector.
Joanne Kellermann van DNB bracht de nuance aan dat kosten niet per definitie slecht zijn of naar beneden moeten. Zij zou het toejuichen als er meer geld en aandacht wordt besteed aan risicobeheer. Ook wees zij op het belang van kraakheldere mandaten voor vermogensbeheerders. DNB heeft geconstateerd dat fondsen door onheldere mandaten meer risico hebben gelopen dat bestuurders veronderstelden.
‘ALM studies hebben een bijdrage geleverd aan verkwanseling’
Volgens Frits Bosch hebben ALM-studies bijgedragen aan verkwanseling van pensioengeld. Ze hebben te optimistische prognoses opgeleverd en schijnzekerheid gecreëerd. De slogan ‘rendementen uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst,’ gaat niet op alleen voor particulieren, maar ook voor pensioenfondsen. Syntrus Achmea onderstreept de uitleg van Guus Boender dat ALM-studies niet alleen maar een lijn uit het verleden doortrekken.
Volgens Syntrus Achmea is ALM een heel belangrijk hulpmiddel bij vaststelling van het lange termijn pensioen- en beleggingsbeleid op basis van realistische scenario’s. Daarbij wordt waardevol inzicht geboden in de situatie van het pensioenfonds onder verschillende economische omgevingen en in specifieke stress-scenario’s. Meer dan ooit wordt onderkend dat ALM ondersteuning biedt in de keuzemogelijkheden en strategische doelen van uw pensioenfonds en het niet kan worden gezien als een absolute waarheid. Belangrijke toegevoegde waarde in de hedendaagse ALM aanpak zit erin om niet blind te staren op de ultieme oplossing, maar uit te komen op een beleid dat onder verschillende omstandigheden tot acceptabele uitkomsten leidt.
Het Financieel toetsingskader
In de Kamer werd door verschillende sprekers felle kritiek geuit op het FTK. ‘Wat risicoloos lijkt volgens het nominale kader kan voor de ambitie van fondsen wel degelijk risico’s met zich meebrengen,’ aldus Frijns. Ook uitten veel sprekers de welbekende kritiek op het pro-cyclische karakter van het FTK. Daar lijkt de Kamer ook vanaf te willen. Het FTK moet volledig op de helling, daar was ieder het over eens. Joanne Kellermann gaf namens DNB nog aan dat zij het onverstandig zou vinden om in de toekomst alleen op de lange termijn te sturen, zoals door sommigen wordt voorgesteld. Ook voelt zij niets voor een gemiddelde rente om de verplichtingen tegen te verdisconteren. ‘Wij voelen er meer voor om de thermometer intact te laten, maar om vanwege de volatiliteit wachttijden in te zetten’.