De laatste weken was het wederom onrustig op de financiële markten. De Europese schuldencrisis blijft het sentiment domineren. In eerste instantie stonden voornamelijk de obligatiekoersen van Griekenland, Ierland en Portugal onder druk. Maar de laatste weken stegen ook de renteniveaus op Spaanse en Italiaanse staatsobligaties. Omdat Spanje en Italië qua omvang veel groter zijn dan de andere drie perifere landen, was de noodzaak om tot een oplossing te komen groot. Uiteindelijk werd op donderdag 21 juli een nieuw noodpakket voor Griekenland gepresenteerd. Naast specifieke maatregelen voor Griekenland werden ook wijzigingen voorgesteld voor het Europese noodfonds (EFSF).
Diverse maatregelen aangekondigd
Er is een heel pakket aan maatregelen aangekondigd. Ten eerste krijgt Griekenland een noodpakket van de Europese overheden en het IMF ter waarde van €109 miljard aan leningen en garanties. Ten tweede draagt ook de private sector, bovenop het bedrag van de publieke sector, bij aan de herstructurering van de Griekse staatsschuld. Dit kan op een aantal manieren plaatsvinden. De essentie daarbij is echter steeds hetzelfde: de bestaande Griekse schuld wordt omgeruild naar nieuwe obligaties met een langere looptijd en lagere rente. Ten derde wordt de flexibiliteit en effectiviteit van het Europese noodfonds verhoogd zodat landen die in de problemen dreigen te komen sneller geholpen kunnen worden. Ten vierde wordt de rente die Griekenland op de noodleningen betaalt, verlaagd naar 3,5%. Dit geldt trouwens ook voor de rente die Ierland en Portugal betalen. Daarnaast worden Griekse banken van liquiditeitssteun voorzien en worden maatregelen voorgesteld om de Griekse economie structureel te verbeteren.
Tijd gekocht
Door de aangekondigde maatregelen is een eerste stap gezet naar een gecontroleerde herstructurering van de Griekse staatsschuld, geheel volgens de verwachtingen van Syntrus Achmea. Dit is een positieve ontwikkeling omdat van eind juni tot medio juli de schuldencrisis leek te escaleren. De politieke en sociale onrust in Griekenland nam toen snel toe en de rente op Italiaanse en Spaanse staatsobligaties steeg fors. Dit wil echter niet zeggen dat de problemen nu opgelost zijn. De liquiditeitsproblemen voor Griekenland zijn voorlopig van de baan, maar het solvabiliteitsprobleem wordt nog onvoldoende aangepakt. Verder veronderstelt het Europese plan dat Ierland en Portugal al hun verplichtingen zullen nakomen. Syntrus Achmea deelt deze optimistische aanname niet. Op termijn zal ook voor de hoge Ierse en Portugese schuldenlast een oplossing gevonden moeten worden. Daarnaast is het twijfelachtig of het huidige noodfonds groot genoeg is. Zeker als Italië en Spanje hulp nodig hebben, zal fors meer geld nodig zijn.
Effect op financiële markten
De eerste reacties op het noodpakket vanuit de financiële markten waren positief. De aandelenmarkten en de euro stegen in waarde en de renteniveaus in de perifere landen daalden. Maar na enkele dagen leek het positieve effect weg te ebben. De kredietbeoordelinginstantie Moody’s verlaagde de kredietwaardigheid van Griekenland nog verder (naar Ca) en waarschuwde dat door de (vrijwillige) bijdrage van de private sector een precedent geschapen is. Hierdoor zullen beleggers voorzichtiger zijn met staatsobligaties van landen met een hoge staatschuld (zoals Portugal en Ierland) waardoor de obligatiekoersen nog verder onder druk kunnen komen te staan.
Bijdrage pensioenfondsen
De overheden kijken ook nadrukkelijk naar de financiële sector voor het leveren van een financiële bijdrage. De Pensioenfederatie heeft in een brief aan de Tweede Kamer laten weten dat de pensioenfondsen geen bijdrage kunnen leveren. De bijdrage die al geleverd is, bestaat uit de afwaardering van de Staatsobligaties die pensioenfondsen in hun bezit hebben. Het direct leveren van een bijdrage aan het oplossen van de Griekse schuld past niet in de doelstelling van Pensioenfondsen. Deze opvatting is al besproken in het Kamerdebat hierover. Nu moeten we nog goed in de gaten houden dat de boodschap ook ter harte wordt genomen in Den Haag en Brussel.